Zdjęcia: Targi Kielce/ MICHAL STANCZYK

Podczas targów Plastpol w Kielcach Plastics Europe zaprezentowało najnowszy raport dotyczący rynku tworzyw sztucznych i gospodarki obiegu zamkniętego w Europie. Obok danych europejskich organizacja pokazała również szczegółowe statystyki dla Polski. Wynika z nich, że krajowy rynek stopniowo zwiększa wykorzystanie recyklatów w produkcji, jednak system zagospodarowania odpadów nadal opiera się głównie na spalaniu i składowaniu.

Polska pozostaje jednym z największych rynków przetwórstwa tworzyw sztucznych w Europie. W 2024 r. krajowe przetwórstwo osiągnęło poziom 3,9 mln ton, podczas gdy produkcja tworzyw wyniosła 2,1 mln ton. Oznacza to, że krajowy przemysł nadal pełni rolę istotnego zaplecza produkcyjnego dla europejskiego rynku, szczególnie w sektorze opakowań, budownictwa i komponentów przemysłowych.

Jednocześnie rośnie udział surowców wtórnych wykorzystywanych przez przetwórców. Z danych Plastics Europe wynika, że pokonsumenckie recyklaty odpowiadały już za 11,2 proc. surowców wykorzystywanych w przetwórstwie wobec 7,9 proc. sześć lat wcześniej. To pokazuje, że rynek stopniowo zwiększa udział materiałów pochodzących z recyklingu, głównie pod wpływem wymagań odbiorców, polityki unijnej oraz rosnącego znaczenia śladu środowiskowego produktów.

Największy udział recyklatów widoczny jest w sektorach, które od lat są najbardziej związane z gospodarką obiegu zamkniętego. W rolnictwie i ogrodnictwie udział materiałów pochodzących z recyklingu sięga 25,5 proc., a w budownictwie 20 proc. W sektorze opakowań wynosi 8,1 proc. Analitycy branży zwracają uwagę, że właśnie opakowania pozostają dziś kluczowym obszarem wzrostu dla recyklatów, ponieważ to tam regulacje unijne najszybciej wymuszają zwiększanie udziału materiałów wtórnych.

W praktyce oznacza to, że polski rynek tworzyw coraz mocniej dostosowuje się do wymogów europejskiej gospodarki obiegu zamkniętego. Dla przetwórców recyklaty przestają być wyłącznie alternatywą kosztową, a stają się elementem koniecznym do utrzymania współpracy z międzynarodowymi odbiorcami, szczególnie w branży opakowaniowej i sektorze FMCG. Coraz częściej to właśnie oczekiwania klientów i cele środowiskowe globalnych marek decydują o wzroście wykorzystania materiałów z recyklingu.

Prezentując raport podczas Plastpolu, Anna Kozera-Szałkowska, dyrektor zarządzająca Plastics Europe Polska, zwracała uwagę, że choć wykorzystanie recyklatów systematycznie rośnie, Polska nadal ma problem z efektywnym zagospodarowaniem odpadów z tworzyw sztucznych.

— Wciąż za mało odpadów trafia do recyklingu. Nadal dominują spalanie i składowanie, mimo że odpady z tworzyw są wartościowym surowcem, który powinien wracać do gospodarki — podkreśla Anna Kozera-Szałkowska.

Potwierdzają to dane zawarte w raporcie. W 2024 r. w Polsce zebrano 2,089 mln ton pokonsumenckich odpadów z tworzyw sztucznych. Tylko 20,9 proc. z nich poddano recyklingowi. Znacznie większy udział miało spalanie, które objęło 41,4 proc. odpadów, oraz składowanie — 37,7 proc.

Z perspektywy rynku oznacza to, że duża część potencjalnego surowca wtórnego pozostaje poza obiegiem gospodarczym. To szczególnie istotne w momencie, gdy europejski przemysł coraz mocniej poszukuje stabilnych źródeł recyklatów, a ceny materiałów pochodzących z recyklingu pozostają podatne na wahania podaży i kosztów energii. Branża zwraca uwagę, że dostępność wysokiej jakości recyklatu staje się dziś jednym z kluczowych czynników konkurencyjności przetwórców.

Nieco lepiej wygląda sytuacja w przypadku odpadów opakowaniowych. Poziom recyklingu osiągnął tutaj 29,6 proc., jednak nadal niemal połowa takich odpadów trafia do spalarni. Dla branży opakowaniowej oznacza to rosnącą presję inwestycyjną — zarówno w zakresie projektowania opakowań nadających się do recyklingu, jak i rozwoju infrastruktury sortowania.

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z raportu jest znaczenie selektywnej zbiórki. Dane pokazują wyraźną różnicę pomiędzy odpadami zbieranymi selektywnie a tymi pochodzącymi ze strumienia zmieszanego. W przypadku odpadów zbieranych selektywnie poziom recyklingu w Polsce wynosi 46,5 proc., podczas gdy dla odpadów zmieszanych jedynie 2,3 proc. Jeszcze większa dysproporcja widoczna jest w segmencie opakowań — selektywna zbiórka pozwala osiągnąć poziom recyklingu 64,3 proc., podczas gdy dla odpadów zmieszanych jest to zaledwie 1,1 proc.

Dane pokazują, że kluczowym wyzwaniem dla rynku nie jest dziś wyłącznie sam recykling, ale przede wszystkim jakość i efektywność systemu zbiórki. Bez zwiększenia udziału dobrze posegregowanego strumienia odpadów dalszy wzrost wykorzystania recyklatów może być ograniczony. W ocenie przedstawicieli branży najbliższe lata będą kluczowe dla rozwoju infrastruktury sortowania i recyklingu, zwłaszcza w kontekście nowych wymogów unijnych dotyczących zawartości materiałów wtórnych w opakowaniach.

Raport pokazuje również szerszy kontekst europejski. W całej Europie produkcja tworzyw cyrkularnych osiągnęła w 2024 r. 8,7 mln ton i odpowiadała za 15,8 proc. całkowitej produkcji tworzyw sztucznych. Jednocześnie tempo wzrostu rynku wyraźnie spowolniło. W latach 2022–2024 produkcja tworzyw cyrkularnych rosła średnio o 1,2 proc. rocznie wobec 13,6 proc. w latach 2018–2022.

Europejski rynek znajduje się jednocześnie pod coraz większą presją kosztów energii i importu tworzyw spoza UE. Z danych Plastics Europe wynika, że już 24 proc. tworzyw przetwarzanych w Europie pochodzi z importu. W przypadku tworzyw cyrkularnych udział importu sięga 19 proc. Branża zwraca uwagę, że rosnące koszty produkcji w Europie oraz konkurencja ze strony producentów spoza UE mogą ograniczać tempo inwestycji w recykling i nowe moce produkcyjne.

Dla branży obecnej na targach Plastpol szczególnie istotne są jednak dane dotyczące przetwórstwa i rynku recyklatów. Organizacja wskazuje, że rosnące wykorzystanie surowców wtórnych będzie wymagało dalszych inwestycji w system selektywnej zbiórki, sortowanie i moce recyklingowe. To właśnie od dostępności dobrej jakości recyklatów będzie zależało tempo rozwoju gospodarki obiegu zamkniętego w polskim sektorze tworzyw sztucznych.

Podczas targów Plastpol wśród propozycji 660 firm są surowce pochodzące z recyklingu i włókien naturalnych. Wydarzenie trwa do piątku, 22 maja w Targach Kielce.