Budowa odporności państwa wymaga partnerstwa służb i obywateli – uważają uczestnicy debaty podczas Stratexpo w Targach Kielce. Zgodzili się, że kluczowe jest przygotowanie obywateli do samodzielnego działania w pierwszych chwilach kryzysu.

Debata odbyła się w ramach Salon Ochrony Ludności i Rezerw Strategicznych Stratexpo – wydarzenia towarzyszącego targom Polsecure, poświęconego ochronie ludności, rezerwom strategicznym i zarządzaniu kryzysowemu.

– Musimy jasno uświadamiać społeczeństwu, że przez pierwsze 12, 24, czy nawet 48 godzin mieszkańcy mogą być zdani na siebie. Państwo zawsze potrzebuje czasu na uruchomienie swoich mechanizmów: od sygnału o zagrożeniu, przez mobilizację ludzi, po wydanie rezerw strategicznych – powiedział zastępca komendanta głównego policji nadinsp. Rafał Kochańczyk.

Jak zaznaczył, nie istnieje system zdolny do natychmiastowej reakcji w każdym miejscu, dlatego kluczowe jest przygotowanie obywateli do samodzielnego działania w pierwszym okresie kryzysu.

Podobnie ocenił Robert Klonowski, zastępca dyrektora Departamentu Ochrony Ludności i Zarządzania Kryzysowego w MSWiA. – Skutecznego systemu nie da się zbudować wyłącznie w trybie rozkazującym; musi on powstawać we współpracy rządu, samorządów, organizacji pozarządowych i samych obywateli. Ochrona ludności to specyficzny teatr, w którym wszyscy jesteśmy na scenie i każdy ma do odegrania swoją rolę – powiedział.

Zaznaczył, że od 1 stycznia 2025 roku funkcjonujemy w nowej rzeczywistości prawnej, którą wyznacza ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej. Wskazał, że dzięki nowym rozwiązaniom w ostatnim roku na rozwój systemu bezpieczeństwa przeznaczono ok. 4,5 mld zł. Finansowanie w kolejnych latach ma przekraczać 16–17 mld zł rocznie.

Dodał, że celem jest stworzenie „jednego, spójnego i skutecznego systemu ochrony ludności”. – Do tworzenia własnych zapasów zachęcamy obywateli w poradniku bezpieczeństwa. Wskazujemy w nim wprost: przygotuj się na co najmniej 72 godziny – na wypadek blackoutu lub innej sytuacji kryzysowej – i zacznij budować własne zasoby. To właśnie ten proces, o którym mówimy. Każdy ma w nim swoją rolę: mieszkańcy tworzą zapasy w domach, samorządy na poziomie lokalnym, a minister spraw wewnętrznych – poprzez RARS – na poziomie państwa – powiedział.

Marek Wójcik ze Związku Miast Polskich ocenił, że obywatele muszą być świadomi konieczności przejęcia części odpowiedzialności za własne bezpieczeństwo w sytuacjach kryzysowych. Jako przykład wymienił Szwecję, gdzie raz w roku organizowany jest ogólnokrajowy sprawdzian gotowości. W tym czasie Szwedzi sprawdzają stan swoich zapasów żywności, weryfikują sprawność baterii w urządzeniach awaryjnych oraz pielęgnują więzi sąsiedzkie w ramach lokalnej współpracy.

Według niego konieczne są również zmiany we wsparciu finansowym przekazywanym do samorządów. – Jednoroczny cykl budżetowy jest przekleństwem przy inwestycjach, takich jak budowa schronów, których nie da się sfinalizować w dwanaście miesięcy. Tu niezbędne są gwarancje finansowania wieloletniego – powiedział.

Dyrektor biura logistyki w Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (RARS) Rafał Smuszkiewicz poinformował, że instytucja dysponuje siecią 13 składnic w całym kraju. Według niego potrzebna jest standaryzacja sprzętu oraz kompatybilności magazynów budowanych przez samorządy, co ma usprawnić wykorzystanie zasobów w różnych regionach kraju.

Smuszkiewicz zwrócił również uwagę na problemy operacyjne na poziomie lokalnym. – Wiedza o procedurach zarządzania kryzysowego na najniższym szczeblu bywa niewystarczająca – zaznaczył. Zwrócił przy tym uwagę np. na nieprecyzyjne informacje przekazywane podczas powodzi z 2024 roku, m.in. dotyczące własności gruntów pod kontenery czy możliwości podłączenia źródeł wody.

Uczestnicy debaty zwrócili również uwagę na konieczność budowy systemu łączności w standardzie TETRA (standard cyfrowej łączności dyspozytorskiej, realizowany drogą radiową). Jak podkreślali o przygotowaniu spójnego systemu w Polsce dyskutowano od 20 lat. Impulsem do realizacji stała się nowa ustawa o ochronie ludności. W ubiegłym roku na rozwój tego systemu przeznaczono ponad 100 milionów złotych.

Targi Polsecure potrwają do czwartku.